Yoruma Açık Burhan
Bu burhandaki ilmî dayanak henüz kesinlik kazanmamıştır. Kur'ân'ın işâret ettiği hakikat ile modern bilimin kesişim noktası üzerinde çalışmalar devam etmektedir. Okuyucu, safiye (temiz kalp) ile yaklaşmalı; kesin iman ile zan arasındaki farkı gözetmelidir.
"De ki: Rabbim ilmimi artır." (Tâhâ 20:114), Bu burhan, ilimde derinleşme niyetiyle sunulmuştur, kesin delil olarak değil.
ثم خلقنا النطفة علقة فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عظاما فكسونا العظام لحما ثم أنشأناه خلقا آخر ۚ فتبارك الله أحسن الخالقين
"Sonra nutfeyi alaka olarak yarattık, alakayı bir çiğnem et olarak yarattık, o çiğnem eti azîm kemikler olarak yarattık, o azîm kemiklere de et giydirdik. Sonra onu başka bir yaratılışla inşa ettik. Yücedir Allah, Hâlıkların en güzeli."
ثم سواه ونفخ فيه من روحه ۖ وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة ۚ قليلا ما تشكرون
"Sonra onu düzgün biçim verdi, ona rûhundan üfledi ve sizin için işitme, gözler ve fuâdlar kıldı. Ne kadar az şükrediyorsunuz."
فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدين
"Onu düzgün bir biçime soktuğum ve ona ruhumdan üflediğim zaman, hemen onun için secdeye kapanın."
Mü'minun suresi 14. ayetin sonu, bütün önceki asamalardan ayri bir noktayi vurgular: "...sonra onu bambaska bir yaratilis olarak insa ettik.", sümme ense'nahu halkan ahar.
Bu ifadenin neden "sonra" edatiyla basladigi, klasik tefsirin cok üzerinde durdugu bir inceliktir. Bütün önceki asamalar (nutfe → alaka → mudga → kemik → et) tabii sürecin halkalaridir. Ama "halkan ahar", bambaska bir yaratilis, bu zincirin son halkasinin, önceki halkalardan mahiyet itibariyla farkli oldugunu söyler.
Klasik tefsir bu noktayi "ruhun üflenmesi" olarak okumustur. Hadis literatüründe bu vakit, döllenmeden sonraki 120. gün olarak gecer (Buhari, Müslim). Modern embriyolojide bu süreye yaklasik 17. hafta denk düser; ki bu dönemde:
- Kortikal nöronlar yerlesim ve gög sürecini tamamlar. Beynin alti katmanli korteks tabakasi sekillenir.
- Talamokortikal baglantilar kurulur, yani duyu girdileri beyne ulasip islemlenmeye baslar.
- Anne ilk kipirdamayi (quickening) hisseder, cenin artik iradi hareketlere giren bir varliktir.
- EEG aktivitesi baslar; primitif uyku-uyaniklik döngüleri kayit altina alinabilir.
Bununla birlikte, "bilinc baslangici" meselesi bilimde hala tartismalidir. Profesör Christof Koch ve diger nörobilimcilerin yaptigi son calismalar, 20-24. haftadan önce kortikal entegre bilincten söz edilemeyecegini öne sürer. Fakat bu konuda bilimsel bir uzlasi yoktur; farkli arastirmacilar farkli haftalari isaret eder. Bu nedenle bu burhanin bilimsel dogrulanmasi kesin degildir.
Bediüzzaman, Lem'alar'da bu ayeti serh ederken der: "Cesedin maddesi, kainatin cignenmis zerrelerinden derlenir; ancak ruh, mahiyetce baskadir, baska bir alemden gelir. Onun icin Kur'an 'halkan ahar' der."
Ayetin sonundaki "Fe-tebarakellahu ahsenü'l-halikin", "yaraticilarin en güzeli olan Allah ne yücedir", Hz. Ömer'in (r.a.) okuyup vahyin sirrini sezerek "Tevbe ettim ya Rasulallah!" dedigi anekdotla meshurdur. Insan olusumunun bu son kapisinin yalnizca Allah'in elinde oldugu, sira sira anlatilan tabii halkalarin ardindan "yeni bir yaratis"in esi olmayan bir tasarrufla geldigi idrak edilmistir.
Kortikal myelinasyon 17-25. haftada hizlanir; talamokortikal baglanti 24-28. haftada islevsel hale gelir. EEG ile sürekli kortikal aktivite ~26. haftadan itibaren kayit edilir. "Fetal pain perception" tartismasinda bilimsel uzlasi 24. haftadan önce kortikal entegre agri algisinin olasiligi konusunda farkli görüsler vardir. Bilinc baslangici meselesi biyoetikte hala acik bir sorudur.
- Lagercrantz & Changeux, The emergence of human consciousness (Pediatr Res, 2009)
- Royal College of Obstetricians, Fetal Awareness Review (2010)
- Bediüzzaman Said Nursî, Lem'alar, Otuzuncu Lem'a
- Sahih-i Müslim, Kitâbu'l-Kader, hadis no. 2643
