ثم خلقنا النطفة علقة فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عظاما فكسونا العظام لحما ثم أنشأناه خلقا آخر ۚ فتبارك الله أحسن الخالقين
"Sonra nutfeyi alaka olarak yarattık, alakayı bir çiğnem et olarak yarattık, o çiğnem eti azîm kemikler olarak yarattık, o azîm kemiklere de et giydirdik. Sonra onu başka bir yaratılışla inşa ettik. Yücedir Allah, Hâlıkların en güzeli."
يا أيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ۚ ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ۖ ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا ۚ وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج
"Ey insanlar! Eğer dirilişten bir şüphedeyseniz, işte biz sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan, sonra biçimlendirilmiş ve biçimlendirilmemiş çiğnemden, size açıklamak için yarattık. Dilediğimizi rahimlerde belirlenmiş bir süreye kadar tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Sonra olgunluk çağınıza ulaşasınız. Sizden kim vefat ettirilir, sizden kim, bilgiden sonra bir şey bilmemek için ömrün en düşkün çağına döndürülür. Yeri kupkuru görürsün. Ona su indirdiğimiz zaman titrer, artar ve her göz alıcı eşten bitirir."
Mü'minun suresi 12-14. ayetler, insanoglunun rahimde gecirdigi basamaklari öyle bir kisa anlatimla anlatir ki, on dört asir boyunca müfessirlerin üzerinde durdugu ifadeler, bugün embriyoloji ders kitaplarinda resmi terimleriyle karsimiza cikar.
Ayetin siralamasi sudur: insan önce süzülmüs bir özden (sülale min tin) yaratilmis; sonra zürriyeti saglam bir karagahta (kararin mekin) bir nutfe kilinmis; sonra nutfe bir alakaya, alaka bir mudgaya, mudga kemiklere cevrilmis; nihayet kemiklerin üzeri etle giydirilmis ve sonunda "ahar bir hilkat" olarak meydana getirilmistir.
Nutfe kelimesi Arapca'da "bir damla berrak su" demektir. Modern biyoloji, döllenme aninda zigotun mikroskobik bir damlacik halinde fallop borusundan rahime dogru süzülerek "saglam yer"e, yani uterusun endometriyum tabakasina, yerlestigini gösterir. Kur'an'in "kararin mekin" tabiri, bu yerlesimi (implantasyon) tarif eder.
Alaka kelimesi sözlükte hem "asilan, yapisan sey" hem "sülük" hem "pihtilasmis kan" demektir. Embriyolog Keith L. Moore, The Developing Human adli standart eserinde, 23-24. günler arasindaki insan embriyosunun bir sülüge sasirtici derecede benzedigini fotograflarla göstermistir. Embriyo bu safhada tipki sülügün kani emmesi gibi anne kanindan beslenir ve rahim duvarina bir tutamak ile asili durur. Üc anlamin ücü de ayni evrede ayni anda dogrudur.
Mudga "cignenmis bir lokma" demektir. 26-32. günler arasindaki embriyoda somitler, yani gelecekte omurga ve kaslari meydana getirecek doku bloklari, sirt boyunca dis izi gibi siralanir. Mikroskop altinda embriyo gercekten isirilmis kücük bir et parcasini andirir.
Siralamanin en sasirtici kismi "kemiklerin önce, etin sonra" ifadesidir. 1990'larda yapilan elektron mikroskobu calismalari (Wyganowska-Swiatkowska & Przystanska, 2011), Meckel kikirdagi ile baslayan alt cene kemiginin 41. günde kemiklestigini, kaslarin ise ona ancak 44. günde tutundugunu göstermistir. On dört asir önce hangi gözlem aleti, "önce iskelet, sonra adale" sirasini teshis edebilirdi?
Üstad Bediüzzaman Isaratü'l-I'caz'da bu ayeti serh ederken der: "Bir damla sudan müteaddit tavir gecirip ahar bir hilkatte halk etmek, ancak bütün esbabi tedbir eden Halik-i Hakim'e mahsustur." Ayetin sonundaki "Fe-tebarakellahu ahsenü'l-halikin", "yaraticilarin en güzeli olan Allah ne yücedir", bu hayret makaminin duali tezahürüdür.
Modern embryology (Keith L. Moore, *The Developing Human*; Carlson, *Human Embryology*) Carnegie evrelerini tanımlar: 1. hafta, preimplantation; 2. hafta, implantasyon (alaka safhası, embryonic disc); 3-4. hafta, somitogenez (mudga görünümü); 5-6. hafta, kıkırdak ve ilk ossifikasyon; 7-8. hafta, kasların kemiklere tutunması ve insani simanın belirmesi.
- Keith L. Moore, The Developing Human (Clinically Oriented Embryology), 11th ed.
- Wyganowska-Swiatkowska & Przystanska, Meckel's cartilage in development (Folia Morph., 2011)
- Bediüzzaman Said Nursî, İşârâtü'l-İ'câz, Mü'minûn sûresi tefsiri
