يا أيها الناس اتقوا ربكم الذي خلقكم من نفس واحدة وخلق منها زوجها وبث منهما رجالا كثيرا ونساء ۚ واتقوا الله الذي تساءلون به والأرحام ۚ إن الله كان عليكم رقيبا
"Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan, ondan eşini yaratan ve o ikisinden pek çok erkek ve kadın yayan Rabbinize karşı sakının. Kendisi adına birbirinizden dileklerde bulunduğunuz Allah'a ve rahimlere karşı sakının. Doğrusu Allah, üzerinizde Rakîb'dir."
۞ هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها ۖ فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به ۖ فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرين
"O'dur ki sizi bir tek nefisten yarattı ve ondan eşini var etti, onunla sükûnet bulsun diye. Eşini örtüp bürüyünce hafif bir yük yüklendi, onunla bir süre gezindi. Yükü ağırlaşınca, ikisi Rableri Allah'a dua ettiler: 'Eğer bize salih bir evlat verirsen, andolsun şükredenlerden oluruz.'"
خلقكم من نفس واحدة ثم جعل منها زوجها وأنزل لكم من الأنعام ثمانية أزواج ۚ يخلقكم في بطون أمهاتكم خلقا من بعد خلق في ظلمات ثلاث ۚ ذلكم الله ربكم له الملك ۖ لا إله إلا هو ۖ فأنى تصرفون
"Sizi bir tek nefisten yarattı, sonra ondan eşini var etti. Sizin için en'âmdan sekiz çift indirdi. Sizi annelerinizin karınlarında, üç karanlık içinde, bir yaratılıştan sonra bir yaratılışa geçirerek yaratmaktadır. İşte Rabbiniz Allah budur. Mülk O'nundur. O'ndan başka ilah yoktur. Öyleyse nasıl çevriliyorsunuz?"
Nisa suresi 1. ayet: "Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan, ondan esini yaratan ve bu ikisinden bircok erkek ve kadin türeten Rabbinizden korkun." A'raf 189. ayet: "Sizi bir tek nefisten yaratan ve gönlü isinsin diye esini de ondan kilan O'dur."
Klasik tefsir bu ayetleri Hz. Adem ve Hz. Havva üzerinden yorumlamis; "bir tek nefis"i Hz. Adem'in nefsi, "ondan yaratilan es"i ise Hz. Havva'nin yaratilisi olarak okumustur. Bu yorum hak ve birinci dereceden makbuldur.
Ancak modern embriyolojinin kesfi, ayetin tali bir anlamini da acar: insan embriyosu ilk 6 hafta boyunca cinsiyet bakimindan ayrmsizdir. Bütün insan embriyolari ayni temel yapi ile baslar:
- Farklilasmamis gonad: Ilk 6 haftada her embriyo, hem erkek hem disi olabilecek bipotansiyel bir gonad tasir.
- Müllerian ve Wolffian kanallar: Her embriyoda hem disi (Müllerian) hem erkek (Wolffian) kanallar baslangicta birlikte bulunur.
- SRY geni devreye girince: Y kromozomundaki SRY geni 6-7. haftada eksprese oldugunda gonad testise farklilasir.
- SRY yoksa: Gonad varsayilan olarak overe farklilasir; Müllerian kanallar tüp, uterus ve vajina üst kismini olusturur.
Yani biyolojik acidan erkek, disiden farklilasir. Her embriyonun baslangictaki kalibi, disiye yakindir ("varsayilan disi" prensibi). Bu modern kesif, "bir tek nefisten ve onun esinden" tabirinin embriyolojik bir karsiligidir.
Ilginc bir baska husus: erkek embriyoda meme baslarinin izleri kalir; kadin embriyoda klitoris penisin geriletildigi bir karsilik olarak bulunur. Ortak köken, anatomik olarak hala izlerini tasir.
Zümer 6. ayet ise konuyu birlestirir: "Sizi bir tek nefisten yaratti, sonra ondan esini yapti."
Bediüzzaman Sözler'de "vahid-i sahih-i hakiki" kavramini kullanir: "Allah'in sifatlarinin her biri tüm mahlukati ihata eder; bütün cinsler, türler, fertler tek bir 'Vahid'in tecellisidir. Bu yüzden insan cinsi de aslinda bir tek nefsin tezahürüdür."
Bipotansiyel gonad 5. haftada belirir, 6-7. haftada SRY ekspresyonu testise farklılaşmayı başlatır. Testosteron etkisi olmadığında varsayılan dişi morfoloji oluşur. Wolffian/Müllerian dualitesi tüm vertebralılarda korunur.
- Sadler, Langman's Medical Embryology, Ch. 16
- Wilhelm & Koopman, The makings of maleness (Nat Rev Genet, 2006)
- Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, Yirmi Dokuzuncu Söz
