ألم تر أن الله أنزل من السماء ماء فأخرجنا به ثمرات مختلفا ألوانها ۚ ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانها وغرابيب سود
"Görmedin mi Allah gökten bir su indirdi. Biz onunla renkleri başka başka meyveler çıkardık. Dağlarda da yollar, beyazlı kırmızılı çeşitli renklerde ve kapkara topraklar var."
ومن الناس والدواب والأنعام مختلف ألوانه كذلك ۗ إنما يخشى الله من عباده العلماء ۗ إن الله عزيز غفور
"Yine insanlardan, hayvanlardan ve davarlardan da türlü renklileri vardır. Kulları içinde Allah'tan ancak âlimler korkar. Şüphe yok ki Allah çok güçlüdür. Hüküm ve hikmet sahibidir."
ألم تر أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء ۖ يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار
"Görmez misin ki Allah bulutları (dilediği yere) sürüklüyor; sonra onları biraraya getirip üstüste yığıyor. İşte görüyorsun ki bunlar arasında yağmur çıkıyor. O, gökten, sanki oradaki dağlardan da dolu indirir. Artık onu dilediğine isabet ettirir; dilediğinden de onu uzak tutar; bu bulutlardan çıkan şimşeğin parıltısı nerdeyse gözleri alır!"
"Görmedin mi Allah gökten bir su indirdi de Biz onunla türlü türlü, renkleri farklı meyveler çıkardık. Dağlardan da beyaz, kırmızı, çeşitli renklerde yollar (hatırlatmalar) ve simsiyah kayalar (vardır)." (Fâtır 27)
Bu âyet ışığın renklerini, saçılımını, absorbsiyonunu içtimaî bir tabiat tasviri içinde anar. Modern fizik bize, gökyüzünün mâviliğinin sebebinin "Rayleigh saçılımı" (Rayleigh scattering) olduğunu gösterir: Lord Rayleigh'nin 1871'de formülize ettiği bu kanuna göre, ışığın havadaki moleküllerden saçılma şiddeti dalga boyunun dördüncü kuvvetiyle ters orantılıdır (I ∝ 1/λ⁴).
Bu yüzden Güneş ışığındaki kısa dalga boylu mor ve mâvi ışınlar, uzun dalga boylu kırmızı ve sarıdan çok daha şiddetli saçılır. Gökyüzü gündüz mâvi görünür çünkü atmosferdeki azot ve oksijen molekülleri Güneş ışığının mâvi bileşenini her yöne saçar.
Gün doğumu ve gün batımında ise Güneş ışığı atmosferden çok daha kalın bir tabaka boyunca geçer; mâvi ışınlar yolda kaybolur, geriye kalan kırmızı-turuncu ışınlar gözümüze ulaşır. Aynı atmosfer, aynı moleküller, sâdece geometri değişti, renk de tâmâmen değişti.
Üstelik Fâtır sûresi devam eder: "İnsanlardan, hayvanlardan ve davarlardan da yine böyle çeşitli renklerde olanlar vardır. Allâh'tan kulları içinde ancak âlimler korkar." (28). Burada "ulemâ" tâbirinin geçmesi mânîdârdır, tabiattaki renk farklılıklarını derinden anlayanlar, Allâh'ın azametini daha derin idrak edebilir.
Renk, yâni dalga boyu spektrumu, ışığın saçılması, absorbsiyonu, kırılması, bütün bunlar 19. asırdan itibâren elektromanyetik teori ile çözülmeye başlandı. Kur'ân ise daha 7. asırda renk çeşitliliğini ilâhî kudretin bir tezâhürü olarak vurgular ve âyetin sonunda "âlimler" tâbiriyle bu hakikatlerin keşfini ilim ehline havâle eder.
Bediüzzaman, "Renk, sıfat-ı zâhirâttandır; ardındaki sebeb-i zâhirî güneştir, hakîkîsi ise nûr-i ilâhîdir" der.
Rayleigh saçılma kesiti σ ∝ 1/λ⁴. 400 nm mâviye karşı 700 nm kırmızı oranı: (700/400)⁴ ≈ 9.4. Mâvi yaklaşık 10 kat daha şiddetli saçılır. Mie saçılımı (büyük partiküller için) bulutların beyazlığını açıklar.
- Lord Rayleigh (1871), On the light from the sky
- Britannica, Rayleigh Scattering
